Mars’taki Sıvı Su Kanıtı: 742 Milyon Yıllık Meteor
Purdue Üniversitesi’ne 11 milyon yıl önce Mars’a çarpan bir asteroit sonucu uzaya saçılan Mars’tan gelen bir meteor parçası ulaştı. Bu parça, 1931’de Purdue Üniversitesi’nde bir çekmecede yeniden keşfedilerek “Lafayette Meteoriti” adını aldı.
İlk incelemelerde, Lafayette Meteoriti’nin Mars’ta sıvı suyla etkileşime girdiği keşfedildi. Ancak bu etkileşimin ne zaman gerçekleştiği uzun yıllar boyunca bilinmiyordu. Purdue Üniversitesi Fen Bilimleri Fakültesi’nden bilim insanlarının da yer aldığı uluslararası bir ekip, Lafayette Meteoriti’ndeki suyla etkileşime giren minerallerin yaşını belirledi ve sonuçlarını Geochemical Perspective Letters dergisinde yayımladı.
Purdue Üniversitesi Atmosfer, Yer ve Gezegen Bilimleri Bölümü’nde yardımcı doçent olan Marissa Tremblay, araştırmanın başyazarı olarak, meteor ve gezegen yüzeylerindeki fiziksel ve kimyasal süreçleri incelemek için helyum, neon ve argon gibi asal gazları kullanıyor. Tremblay, Mars’tan gelen bazı meteoritlerin sıvı suyla etkileşime girerek mineraller oluşturduğunu belirtiyor.
“Bu mineralleri tarihlendirmek, Mars’ın jeolojik geçmişinde sıvı suyun ne zaman var olduğunu anlamamıza yardımcı olur,” diyor Tremblay. “Lafayette Meteoriti’ndeki bu mineralleri tarihlendirdiğimizde, 742 milyon yıl önce oluşmuş olduklarını bulduk. O dönemde Mars yüzeyinde bol miktarda sıvı su olduğunu düşünmüyoruz; bunun yerine, suyun yakınlardaki yer altı buzunun, yani permafrostun erimesi sonucu oluştuğunu ve erimenin Mars’ta hâlâ ara sıra meydana gelen magmatik faaliyetler nedeniyle olduğunu düşünüyoruz.”
Araştırmada, Lafayette Meteoriti’ndeki su-kaya etkileşiminin zamanının belirlenmesinde kullanılan yöntemlerin, meteorun Dünya’ya düşerken veya uzayda geçirdiği süre boyunca maruz kaldığı ısıdan etkilenmediği gösterildi.
Ryan Ickert, araştırmanın ortak yazarlarından biri olarak, ağır radyoaktif ve kararlı izotopları kullanarak jeolojik süreçlerin zaman ölçeklerini inceliyor. Ickert, önceki izotop verilerinin bazı sorunlar taşıdığını ve başka süreçlerden etkilenmiş olabileceğini belirtti.
Çekmecede Bulunan Hazine
Lafayette Meteoriti’nin Mars’tan koparak uzaya fırlatıldığı, uzayda kozmik ışın bombardımanına maruz kalarak belirli izotopların oluştuğu biliniyor. Ancak Dünya’ya düştükten sonra nasıl Purdue Üniversitesi’nde bir çekmeceye yerleştiği hâlâ bir muamma. Tremblay ve ekibi, Dünya’daki organik kirleticilerden faydalanarak meteorun hangi yıllarda düşmüş olabileceğini daralttı.
Evrenin Zaman Kapsülleri: Meteoritler
Meteoritler, gezegenler ve gök cisimlerinden gelen veri taşıyıcıları olarak değerlendiriliyor. Yeryüzündeki kayalardan farklı olarak genellikle metal içerir, manyetiktir ve atmosferden geçerken oluşan bir füzyon kabuğuna sahiptirler.
Tremblay, “Meteoriti oluşturan mineralleri ve bu minerallerin birbirleriyle ilişkisini inceleyerek meteoriti tanımlayabiliriz. Ayrıca, oksijen izotop bileşimini kullanarak hangi gezegene ait olduğunu veya meteoritin türünü belirleyebiliriz,” diyor.
Uluslararası İşbirliği
Bu çalışmada, Purdue Üniversitesi’nden Ryan Ickert ve Tremblay’in yanı sıra, İskoç Üniversiteleri Çevresel Araştırma Merkezi (SUERC), Glasgow Üniversitesi, St Andrews Üniversitesi, Bristol Üniversitesi ve Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden bilim insanları yer aldı.
Tremblay, “SUERC’de çalışırken Lafayette’teki alterasyon mineralleri üzerindeki argon-argon izotop analizlerini gerçekleştirdik. Araştırmamızda, bu zorlu minerallerin tarihlendirilmesi için güçlü bir yöntem ortaya koyduk ve bu yöntem diğer meteoritlere ve gezegen cisimlerine de uygulanabilir,” dedi.
Stahura Lisans Meteoriti Fonu sayesinde, Tremblay ve Ickert araştırmalarını sürdürebilecek ve Purdue Üniversitesi öğrencileri bu araştırmalara katılabilecek.
Bu yazı sciencedaily.com sitesinde yayınlanmıştır.
