Charlie Mariano (12 Kasım 1923 – 16 Haziran 2009)

2009 yılında hayata veda eden Charlie Mariano 12 Kasım 1923’de bugün dünyaya gelmişti.

Amerikalı caz saksafoncusu ve besteci Charlie Mariano, bebop geleneğinden caz-rock füzyonuna, Avrupa cazından Güney Hindistan müziğine uzanan kariyeriyle 20. yüzyıl cazının dikkat çekici müzisyenlerinden biridir. Asıl adı Carmine Ugo Mariano olan sanatçı, alto ve soprano saksafonun yanı sıra flüt ve Güney Hindistan’a özgü çift kamışlı nefesli çalgı nagaswaram üzerindeki çalışmalarıyla tanındı. Charlie Parker ve Dizzy Gillespie gibi bebop öncülerinden etkilenen Mariano, ilerleyen yıllarda farklı kültürlerin müzik geleneklerini caz doğaçlamasıyla birleştiren kendine özgü bir müzikal anlayış geliştirdi. Özellikle Wolfgang Dauner tarafından kurulan United Jazz + Rock Ensemble bünyesindeki çalışmaları, sanatçının Avrupa caz-rock sahnesindeki konumunu belirleyen önemli dönüm noktalarından biri oldu.

Charlie Mariano, 12 Kasım 1923 tarihinde Boston, Massachusetts’te İtalyan göçmeni bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluk yıllarında evinde İtalyan opera müziği ve Napoli şarkıları dinlerken radyodan Benny Goodman, Duke Ellington ve Count Basie gibi caz müzisyenlerini de takip ediyordu. On bir yaşında piyano eğitimi almaya başlayan Mariano, on yedi yaşında kız kardeşinin kendisine bir saksafon hediye etmesiyle nefesli çalgılara yöneldi. Kısa süre içinde caz müziğine duyduğu ilgi profesyonel bir müzik kariyerine dönüştü.

II. Dünya Savaşı sırasında Amerikan ordusunda görev yapan Mariano, askeri eğlence topluluklarında müzik yaptı. Savaşın ardından Boston’a dönerek Schillinger House’ta eğitim gördü. Daha sonra Berklee College of Music adını alacak olan bu kurumdan 1950 yılında mezun oldu. Aynı zamanda Boston caz çevresinde aktif olarak çalışmaya başlayan sanatçı, Shorty Sherock ve Nat Pierce gibi müzisyenlerle sahne aldı. Bu dönemde Charlie Parker’ın bebop anlayışından önemli ölçüde etkilendi ve alto saksafonda kendine özgü bir ifade geliştirmeye başladı.

1953 yılında Stan Kenton Orkestrası’na katılması, Mariano’nun kariyerindeki ilk önemli dönüm noktalarından biri oldu. 1955 yılına kadar orkestrayla birlikte çalışan sanatçı, büyük caz topluluklarının repertuvarını ve orkestrasyon anlayışını yakından tanıdı. Ardından Los Angeles’a taşınarak Batı Yakası caz sahnesinde çalışmalarını sürdürdü. Özellikle davulcu Shelly Manne ve dönemin diğer önemli caz müzisyenleriyle gerçekleştirdiği çalışmalar, Mariano’nun müzikal deneyimini genişletti. 1958 yılında Boston’a dönerek Berklee’de öğretim görevliliği yapmaya başladı.

Mariano’nun özel hayatı ve müzikal kariyeri açısından önemli bir diğer gelişme, Japon piyanist ve besteci Toshiko Akiyoshi ile tanışması oldu. 1959 yılında evlenen ikili, Toshiko-Mariano Quartet’i kurarak birlikte müzik yaptı. Bir süre Japonya’da yaşayan Mariano, bu dönemde Asya müziğine duyduğu ilgiyi de geliştirdi. Evlilikleri 1967 yılında sona erse de birlikte gerçekleştirdikleri çalışmalar caz tarihindeki yerini korudu.

1962-1963 yıllarında Charles Mingus ile çalışan Mariano, caz tarihinin önemli kayıtlarından bazılarında yer aldı. Özellikle Mingus’un 1963 tarihli The Black Saint and the Sinner Lady albümündeki performansı dikkat çekicidir. Bunun yanında Mingus Mingus Mingus Mingus Mingus albümünde de yer alan sanatçı, bu dönemde modern cazın önde gelen isimleriyle çalışma fırsatı buldu. Mariano’nun Charlie Parker geleneğinden beslenen alto saksafon yaklaşımı, Mingus’un yoğun ve çok katmanlı besteleriyle güçlü bir birliktelik oluşturdu.

Ancak Charlie Mariano’nun müzikal gelişimi yalnızca bebop ve modern caz çevresiyle sınırlı kalmadı. 1960’lı yılların ikinci yarısından itibaren rock, folk ve farklı coğrafyaların geleneksel müzikleriyle ilgilenmeye başladı. 1967 yılında Osmosis adlı caz-rock topluluğunu kurması, bu arayışın önemli bir göstergesiydi. Bu dönemden itibaren Mariano’nun müziğinde doğaçlama, elektrikli enstrümanlar ve farklı kültürel geleneklerden gelen melodik unsurlar daha belirgin hâle geldi.

Sanatçının müzikal kimliğini farklılaştıran en önemli unsurlardan biri Güney Hindistan müziğine duyduğu ilgiydi. 1960’ların sonlarında ve 1970’lerin başlarında Asya’da gerçekleştirdiği çalışmalar sırasında Hindistan ve Malezya müzik gelenekleriyle yakından ilgilendi. Malezya’da bulunduğu dönemde nagaswaram adlı geleneksel nefesli çalgıyı öğrenmeye başladı. Güney Hindistan’ın özellikle tapınak ve tören müziğinde kullanılan bu enstrümanın kendine özgü, güçlü ve keskin tınısı, Mariano’nun caz anlayışına yeni bir boyut kazandırdı. Böylece sanatçı, Batı cazının doğaçlama geleneğiyle Hint müziğinin melodik ve ritmik yapısını bir araya getiren müzisyenlerden biri oldu.

1970’li yılların başında Avrupa’ya yerleşen Mariano, burada caz füzyonunun gelişimine katkıda bulunan önemli müzisyenlerle çalışmaya başladı. Jasper van’t Hof ve Philip Catherine ile birlikte yer aldığı Pork Pie, bu dönemin dikkat çekici topluluklarından biriydi. Ayrıca Alman basçı Eberhard Weber’in Colours grubunda da görev aldı. Weber’in müzikal yaklaşımı, caz doğaçlamasını atmosferik düzenlemeler ve farklı müzikal dokularla birleştirirken Mariano’nun kendine özgü saksafon tonu da bu anlayışın önemli unsurlarından biri hâline geldi. Özellikle ECM plak şirketinin Avrupa cazında geliştirdiği müzikal estetik, sanatçının sonraki çalışmalarında belirgin biçimde hissedildi.

Charlie Mariano’nun kariyerindeki en önemli topluluklardan biri, 1975 yılında Wolfgang Dauner öncülüğünde kurulan United Jazz + Rock Ensemble oldu. Caz ve rock müziğini büyük bir topluluk anlayışı içerisinde birleştiren grup, Avrupa’nın farklı ülkelerinden önemli müzisyenleri bir araya getirdi. Mariano’nun yanı sıra Wolfgang Dauner, Volker Kriegel, Jon Hiseman, Barbara Thompson, Ian Carr, Albert Mangelsdorff, Ack van Rooyen ve Eberhard Weber gibi isimler topluluğun kadrosunda yer aldı. Üyelerinin kendi müzikal projelerinde lider konumunda bulunan sanatçılardan oluşması nedeniyle grup, Band of Band Leaders olarak da tanımlandı.

United Jazz + Rock Ensemble, geleneksel büyük caz orkestralarının yapısını rock müziğinin enerjisi ve modern füzyon anlayışıyla birleştirdi. Topluluğun repertuvarında caz doğaçlamaları, karmaşık ritmik yapılar, elektrikli enstrümanlar ve farklı müzik geleneklerinden beslenen besteler önemli yer tuttu. Charlie Mariano ise hem alto ve soprano saksafonuyla hem de nagaswaram performanslarıyla grubun karakteristik seslerinden birini oluşturdu.

Topluluğun 1977 yılında yayımlanan ilk albümü Live im Schützenhaus, United Jazz + Rock Ensemble’ın müzikal kimliğini ortaya koyan önemli bir çalışmaydı. Mariano’nun South Indian Line adlı bestesi de albümde yer aldı. Bu eser, sanatçının Güney Hindistan müziğine duyduğu ilgiyi topluluğun caz-rock anlayışıyla buluşturması bakımından özellikle dikkat çekiciydi. İlk albümün ardından Teamwork (1978), The Break Even Point (1979), Live in Berlin (1981), United Live – Opus Sechs (1984), Round Seven (1987) ve Na endlich! (1992) gibi çalışmalar yayımlandı. Böylece topluluk, Avrupa caz-rock ve füzyon sahnesinin önemli oluşumlarından biri olarak uzun yıllar faaliyet gösterdi.

Mariano, United Jazz + Rock Ensemble bünyesindeki çalışmalarının yanı sıra solo kariyerini de sürdürdü. Mirror (1970), Reflections (1974), Helen 12 Trees (1976), October (1977) ve Crystal Bells (1979) sanatçının farklı müzikal dönemlerini yansıtan albümleri arasında bulunuyor. Özellikle Helen 12 Trees, caz füzyonunun farklı kültürel etkilerle buluştuğu çalışmalarından biri olarak öne çıktı. 1983 yılında Karnataka College of Percussion ile gerçekleştirdiği Jyothi albümü ise Hint müziğiyle kurduğu ilişkinin en belirgin örneklerinden biri oldu. Bu çalışma, Mariano’nun caz ile geleneksel Hint müziği arasındaki etkileşimi ne ölçüde geliştirdiğini gösteriyordu.

1980’li ve 1990’lı yıllarda farklı müzikal çevrelerle ilişkisini sürdüren sanatçı, Rabih Abou-Khalil, Dino Saluzzi, Miroslav Vitous ve Konstantin Wecker gibi isimlerle çeşitli projelerde yer aldı. Bu dönemde serbest doğaçlama, dünya müziği, tango ve çağdaş müzik alanlarına da yöneldi. Özellikle Hint müzisyenlerle gerçekleştirdiği çalışmalar, sanatçının kariyerinin son döneminde de kültürel sınırları aşan müzikal yaklaşımını koruduğunu gösteriyordu. 1998 tarihli Bangalore albümü, bu arayışın önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

United Jazz + Rock Ensemble, uzun yıllar süren çalışmalarının ardından 2002 yılında veda turnesiyle faaliyetlerini sonlandırdı. Charlie Mariano ise müzik çalışmalarına yaşamının son dönemlerine kadar devam etti. 1995 yılında prostat kanseri teşhisi konulan sanatçı, hastalığına rağmen konserler vermeyi ve yeni projeler üretmeyi sürdürdü. 16 Haziran 2009 tarihinde Almanya’nın Köln kentinde, 85 yaşında hayatını kaybetti.

Charlie Mariano’nun caz tarihindeki önemini yalnızca birlikte çalıştığı müzisyenler veya yer aldığı topluluklar üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Onu farklı kılan temel özellik, cazın geleneksel sınırlarını aşmaya yönelik sürekli arayışıydı. Bebop döneminde Charlie Parker’dan etkilenen bir alto saksafoncu olarak başladığı kariyerini caz-rock, füzyon ve dünya müziğine taşıyan Mariano, özellikle Güney Hindistan müziğine duyduğu ilgiyle kendine özgü bir müzikal kimlik oluşturdu. United Jazz + Rock Ensemble bünyesindeki çalışmaları da Avrupa cazının deneysel ve çok kültürlü yönünün gelişmesine katkıda bulundu. Bu nedenle Charlie Mariano, yalnızca başarılı bir caz saksafoncusu değil, farklı müzik gelenekleri arasında kalıcı bağlar kurmayı başarmış önemli bir müzisyen olarak hatırlanmaktadır.

Kaynak : allmusic