Ussama Makdisi – Mezhepçilik Kültürü
19. Yüzyıl Osmanlı Lübnanı’nda Cemaatler
Ussama Makdisi’nin Mezhepçilik Kültürü adlı eseri, Osmanlı Lübnanı’nda mezhepçiliğin dinî kimliklerin toplumsal ve siyasi amaçlarla nasıl seferber edildiğini inceliyor. Makdisi, mezhepçilik olgusunun, İslam’ın modernliğe verdiği tepki ya da dinsel gruplar arasındaki eşitsizliklerin sonucu değil, modernliğin bir tezahürü olduğunu savunuyor. 19. yüzyıldaki dinsel şiddet olaylarını, cemaatler arası çatışma geleneğiyle bağdaştırmadan, bunların daha karmaşık ve çokkatmanlı toplumsal mücadelelerin dışavurumları olduğunu öne sürüyor.
Kitap, Lübnan’daki dini toplulukların Osmanlı modernleşme sürecinde karşılaştığı sömürgecilik, misyonerlik ve milliyetçilik gibi unsurların etkilerini derinlemesine ele alırken, aynı zamanda günümüzün potansiyel çatışmalarına da ışık tutuyor. Makdisi, bu çalışmasında geniş bir birincil kaynak yelpazesi kullanarak, Osmanlı ve Ortadoğu’nun tarihsel dinamiklerine dair önemli bir perspektif sunuyor.
Tanıtım yazısından ;
Osmanlı Lübnanı’na odaklanan Ussama Makdisi mezhepçiliğin İslamın modernliğe gösterdiği tepkilerden biri ya da dinsel gruplar arasındaki toplumsal ve ekonomik eşitsizliklerin sonucu olduğu tezine karşı çıkıyor ve modernliğin tezahürlerinden biri olduğunu gösteriyor.
On dokuzuncu yüzyıldaki dinsel şiddet olaylarının, özellikle mezhep temelli seferberlik ve katliamların cemaatler arası çatışma geleneğinin devamı olmadığını, madun toplulukların yeni bir dünya kurulurken verdikleri mücadelelerin karmaşık, çokkatmanlı bir dışavurumu olduğunu savunuyor.
Makdisi’ye göre mezhepçilik dinsel kimliklerin siyasi ve toplumsal amaçlarla seferber edilmesini temsil ediyordu.
Tanzimat’la birlikte Avrupalılar Ortadoğu’da varlıklarını daha fazla hissettirmişlerdi; bu da Lübnan’ın dinleri aşan, hiyerarşiye dayalı toplumsal düzenini sarsacaktı.
Makdisi Hıristiyanları İslami despotizmden kurtarma fikriyle hareket eden Avrupa sömürgeciliğinin, misyoner heyetlerinin ve Şarkiyatçılığın, ayrıca Osmanlı milliyetçiliğinin ve yerel milliyetçiliğin nasıl farklı anlatılar oluşturduğunu ve bu anlatıları nasıl kendi modernlik görüşleri ve ilerleme projeleri doğrultusunda devreye soktuklarını anlatıyor.
Çok sayıda birincil kaynağa yaslanan kitap, yalnızca Osmanlı modernleşme sürecinde ve Ortadoğu’nun sömürgeleştirilmesi esnasında Lübnan örneğinde yaşananlara değil, yakın geçmiş ya da günümüzdeki potansiyel ve fiili çatışmalara da ışık tutuyor.
Yazar : Ussama Makdisi
Çeviren : Cumhur Atay
Yayınevi : Metis Yayınları
