M. Bedrettin Toprak – Osmanlı İstanbulu’nda Eşitsizlik

18. yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda servet dağılımı, toplumsal yapı ve eşitsizlik dinamiklerine ampirik bir bakış.

M. Bedrettin Toprak’ın “Osmanlı İstanbulu’nda Eşitsizlik” adlı çalışması, 18. yüzyıl Osmanlı başkentinin toplumsal ve ekonomik dokusuna derinlemesine bir yolculuk sunuyor. Küresel ölçekte giderek önem kazanan gelir ve servet eşitsizliği tartışmalarını Osmanlı özelinde ele alan bu eser, kadı sicillerinden elde edilen tereke defterleri aracılığıyla dönemin İstanbul’unda servetin nasıl dağıldığını ve hangi grupların ekonomik güç sahibi olduğunu ortaya koyuyor. Cinsiyet, inanç, meslek ve sosyal statü gibi etkenlerin servet paylaşımındaki rolünü veriye dayalı yöntemlerle inceleyen bu kitap, yalnızca Osmanlı iktisat tarihi açısından değil, toplumsal adalet ve kurumlar tarihi bağlamında da önemli bir boşluğu dolduruyor.

Tanıtım yazısından ;

Küresel ekonomilerde giderek derinleşen bölüşüm sorunları ve artan eşitsizlikler, bu konulara yönelik akademik ilginin ve araştırmaların hem miktarını hem de önemini sürekli olarak yükseltiyor. İktisadi kalkınma düzeyleri arasındaki belirgin farklılıkların kökeninde yatan temel nedenleri anlamak, ilgili toplumların ekonomik yapılarının uzun vadeli ve kapsamlı bir incelemesini zorunlu kılıyor. Son yıllarda iktisadi analizde merkezi bir konuma yükselen bu önemli araştırma alanında, Osmanlı İmparatorluğu dönemi üzerine yapılan çalışmaların mevcut literatürdeki boşluğu dikkat çekici.

İşte bu eser, söz konusu eksikliği giderme amacıyla kaleme alınmış.

Avrupa kıtasında Sanayi Devrimi’nin dönüştürücü etkileri yaşanırken, Osmanlı İmparatorluğu’nda bu büyük ekonomik dönüşümün itici güçleri hangi aşamadaydı?
Tarihin bu kritik ayrım noktasında ortaya çıkan ekonomik tablo, belirli kurumsal ve yapısal faktörlerden mi kaynaklanıyordu, yoksa Simon Kuznets’in eşitsizlikler üzerine geliştirdiği teoriler mi bu süreci daha iyi açıklamaktaydı?
Bu temel ve kapsamlı sorulara mütevazı ancak somut verilerle katkıda bulunmayı hedefleyen bu titiz ve uzun soluklu araştırma, 18. yüzyıl Osmanlı İstanbul’unun demografik özelliklerini, servetin yapısını ve dağılımını, servet eşitsizliğinin boyutlarını ampirik yöntemlerle detaylı bir şekilde ortaya koyuyor.

Kitap, dönemin İstanbul toplumunu hangi sosyoekonomik katmanlar ve gruplar temelinde incelemenin mümkün olduğunu araştırıyor.

• Cinsiyet, dini inanç, sosyal unvan ve meslek gruplarına göre servet yapıları nasıldı ve bu gruplar servetten ne ölçüde pay alıyorlardı?
• Servet, hangi finansal ve maddi varlıklar şeklinde tutuluyordu?
• Osmanlı miras hukukunun servetin nesilden nesile aktarılmasında nasıl bir rolü vardı ve bu durum servet eşitsizliğini hangi yönde etkiliyordu?

Bütün bu soruların cevapları, Osmanlı İmparatorluğu’nun başkentindeki Kadı Sicilleri’nde bulunan tereke defterlerinden özenle derlenen zengin bir veri seti aracılığıyla analiz ediliyor. Bu analizler sonucunda kitap, 18. yüzyıl İstanbul’unda işleyen pazar mekanizmasının, ekonomik eşitsizlikleri ne ölçüde sınırlayıcı bir etkiye sahip olduğunu gösteriyor.

Yazar: M. Bedrettin Toprak
Yayınevi: Vakıfbank Kültür Yayınları