James P. Sterba – Etik Nedir
James P. Sterba’nın ‘Etik Nedir?’ adlı bu kitabı, etiğin temel sorularını farklı filozofların metinleri ve karşıt ahlak kuramları üzerinden ele alan kapsamlı bir derleme niteliğinde. Kitabın temel eksenini üç soru oluşturuyor: Ahlak nedir, neden ahlaklı olmalıyız ve ahlak bizden ne talep ediyor? Bu sorular üzerinden ahlaki yargıların niteliği, gerekçelendirilmesi ve gündelik yaşamdaki karşılıkları tartışılıyor.
Kitabın ilk bölümü, ahlakın doğasını ve ahlaki yargıların nasıl anlaşılması gerektiğini inceliyor. Platon’un ahlakı kendi başına bir iyilik olarak ele alan yaklaşımından duygu temelli ve öznel görüşlere, ahlaki yükümlülüklerin olgulardan türetilip türetilemeyeceği tartışmasından ahlaki anlaşmazlıkların niteliğine uzanan metinler, ahlakın evrensel temelleri olup olmadığını sorguluyor. Böylece ahlaki ifadelerin yalnızca kişisel duyguları mı yansıttığı, yoksa akıl yürütmeyle savunulabilecek bir içeriğe mi sahip olduğu sorusu gündeme geliyor.
İkinci bölüm, ahlaklı davranmanın neden gerekli olduğunu ele alıyor. David Hume’un akıl ve duygular arasındaki ilişkiye dair düşünceleri, insan haklarının gerekçelendirilmesi ve ahlaki normların kaynakları üzerine tartışmalar, kişinin kendi çıkarlarının ötesine geçmesini sağlayan nedenleri araştırıyor. Akıl, duygular, haklar ve yükümlülükler arasındaki ilişki, ahlakın bireysel tercihlerden bağımsız biçimde savunulup savunulamayacağı sorusuyla birlikte değerlendiriliyor.
Üçüncü bölüm, ahlakın bizden ne talep ettiğini farklı etik yaklaşımları karşılaştırarak inceliyor. Faydacılık, eylemlerin sonuçlarını ve toplam iyiliği merkeze alırken Kantçı etik ödevleri ve evrensel ilkeleri öne çıkarıyor. Aristoteles’in erdem anlayışı ise iyi yaşamı karakter, alışkanlık ve erdemli davranış üzerinden ele alıyor. Bu yaklaşımlar arasındaki tartışmalar, doğru eylemin sonuçlara mı, ilkelere mi, yoksa kişinin karakterine mi dayanması gerektiğini sorguluyor. Ayrıca ahlaki yükümlülüklerin bireyin özgürlüğü, eşitlik ve adalet talepleriyle nasıl bağdaştırılabileceği araştırılıyor.
Kitabın son bölümü, etik kuramlarının karşılaştığı üç önemli meydan okumaya odaklanıyor: feminizm, çevrecilik ve çokkültürlülük. Feminist yaklaşımlar, geleneksel ahlak kuramlarının toplumsal cinsiyet bakımından taraflı olup olmadığını, kadınların deneyimlerinin ve bakım ilişkilerinin ahlaki değerlendirmelerde nasıl yer alması gerektiğini tartışıyor. Çevre etiği, ahlaki değerlendirmenin kapsamını insanlarla sınırlamanın gerekçelerini sorgulayarak hayvanların ve insan dışı doğanın ahlaki statüsünü ele alıyor. Çokkültürlülük tartışmaları ise ahlaki normların farklı kültürel perspektifler karşısında nasıl savunulabileceğini, kültürel farklılıklarla evrensel hak ve özgürlük iddialarının nasıl ilişkilendirilebileceğini araştırıyor.
Sterba’nın bir araya getirdiği klasik ve çağdaş metinler, tek bir ahlak kuramını tartışmasız biçimde benimsemek yerine, farklı yaklaşımların dayanaklarını ve sınırlarını karşılaştırmaya olanak tanıyor. Böylece etik, soyut ilkelerden ibaret bir felsefe alanı olarak değil, gündelik kararları, toplumsal adaleti, insan haklarını ve insanın doğayla ilişkisini değerlendirmeye yarayan bir düşünme pratiği olarak ortaya çıkıyor. ‘Etik Nedir?’ (‘Ethics: The Big Questions’), ahlaki anlaşmazlıkları anlamak ve doğru eyleme ilişkin gerekçeli kararlar verebilmek için temel tartışmaları bir araya getiriyor.
Yazar : James P. Sterba — Etik Nedir?
Çeviren: Özlem Kırtay
Yayınevi : Alfa Yayınları
