Evrenin En Hızlı Dönen Yıldızlarından Biri: 4U 1820-30
Samanyolu’nda yapılan yeni bir araştırma, evrenin en hızlı dönen yıldızlarından birini ortaya çıkardı. Bu nötron yıldızı, kendi ekseni etrafında saniyede 716 kez dönerek şimdiye kadar gözlemlenmiş en hızlı dönen nesnelerden biri haline geldi.
Samanyolu, evrene dair birçok sırrı barındırmaya devam ediyor. Danimarka Teknik Üniversitesi’nden (DTU) araştırmacılar, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) yer alan bir X-ışını teleskobu ile bu gizemlerden birini daha açığa çıkardı. ‘4U 1820-30’ adı verilen bu nötron yıldızı, Samanyolu’nun merkezine yakın olan Yay takımyıldızında yer alan bir X-ışını çift yıldız sisteminin parçası.
Bu keşif hakkında bir makalenin başyazarı olan DTU Space’den kıdemli bilim insanı Dr. Gaurava K. Jaisawal, “Bu sistemden gelen termonükleer patlamaları inceliyorduk ve ardından olağanüstü bir salınım tespit ettik. Bu, nötron yıldızının saniyede 716 kez kendi etrafında döndüğünü gösteriyor,” diyor. “Eğer gelecekteki gözlemler bunu doğrularsa, 4U 1820-30 nötron yıldızı, evrende gözlemlenmiş en hızlı dönen nesnelerden biri olacak; yalnızca PSR J1748-2446 adlı başka bir nötron yıldızı ile eşleşiyor.”
NASA’nın NICER X-ışını teleskobuyla gözlemlenen nötron yıldızı, DTU Space’in yıldız izleme teknolojisiyle donatılmış olup, ISS’in dışına monte edilmiştir. Bu yıldız izleme sistemi, X-ışını enstrümanının sürekli doğru yöne bakmasını ve Samanyolu’ndaki uzak nötron yıldızlarına hassas bir şekilde hedeflenmesini sağlıyor.
Uzaklardaki Aşırı Bir Fenomen
Bir nötron yıldızı, büyük bir yıldızın süpernova patlamasıyla ölmesi sonucu oluşur. Kozmosta gözlemlenebilen en yoğun nesnelerden biridir. 4U 1820-30 nötron yıldızı yalnızca 12 km çapında, ancak Güneş’in 1.4 katı bir kütleye sahip.
Bu nötron yıldızı, Dünya’dan yaklaşık 26,000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Karşılaştırmak gerekirse, Dünya’ya en yakın yıldız olan Proxima Centauri yaklaşık 4.3 ışık yılı uzaklıktadır; bu da, Proxima Centauri’den gelen ışığın Dünya’ya ulaşmasının 4.3 yıl sürdüğü anlamına gelirken, nötron yıldızından gelen ışık 26,000 yıl boyunca yol alır.
Bu nötron yıldızı, X-ışını çift yıldız sisteminin bir parçasıdır. Böyle bir sistemde iki yıldız birbirinin etrafında döner. 4U 1820-30’un dikkat çekici özelliklerinden biri de, Dünya büyüklüğünde olan bir beyaz cüce eşe sahip olmasıdır ve bu beyaz cüce, nötron yıldızı etrafında her 11 dakikada bir tur atarak, bilinen en kısa yörünge periyoduna sahip sistem olma unvanını taşıyor.
Atom Bombası Gücünde Yüzey Patlamaları
Nötron yıldızı, güçlü yerçekimi kuvvetiyle beyaz cüce eşinden madde çekiyor. Yüzeyde yeterli madde biriktiğinde, bir atom bombasına benzer şekilde şiddetli bir termonükleer patlama meydana geliyor.
DTU Space’de Doçent olan Jerome Chenevez, Astrophysical Journal’da yayımlanan makaleye katkıda bulundu ve bu patlamalar hakkında şunları söyledi: “Bu patlamalar sırasında, nötron yıldızı Güneş’ten 100,000 kat daha parlak hale gelerek muazzam miktarda enerji açığa çıkarıyor.”
2017-2021 yılları arasında NICER teleskobuyla yapılan gözlemler sonucunda, araştırmacılar ‘4U 1820-30’ adlı X-ışını çift yıldız sisteminden 15 termonükleer X-ışını patlaması tespit etti. Bu patlamalardan biri, nötron yıldızının kendi etrafında rekor hızda döndüğünü gösteren ‘termonükleer patlama salınımları’ olarak bilinen bir imza ortaya çıkardı ve frekansın saniyede 716 döngü olduğu belirlendi.
Bu yazı sciencedaily.com sitesinde yayınlanmıştır.
