Bilim İnsanları, Hayvanlardan Daha Eski Bir Gen ile Fare Yaratmayı Başardı
Nature Communications dergisinde yayımlanan bir çalışmada, uluslararası bir araştırma ekibi önemli bir başarıya imza attı: Tek hücreli organizmalardan elde edilen genetik araçlarla, fare embriyosundan tam gelişmiş bir fare yaratmayı başardılar. Bu buluş, kök hücrelerin genetik kökenlerini anlamamızı yeniden şekillendiriyor ve hayvanlar ile eski tek hücreli akrabaları arasındaki evrimsel bağlara yeni bir bakış açısı sunuyor.
Queen Mary Üniversitesi’nden Dr. Alex de Mendoza’nın liderliğindeki bir ekip, Hong Kong Üniversitesi’nden araştırmacılarla birlikte, hayvanlarla yakın akraba olan ve tek hücreli bir organizma olan choanoflagellatlar (çekirdekli süngerler) tarafından taşıyan bir geni fare hücrelerine yerleştirerek, bu hücrelerin pluripotent (çoklu hücre tipine dönüşebilme yeteneğine sahip) hale gelmesini sağladılar. Bu deneyde, choanoflagellatlarda bulunan Sox ve POU genleri, farelerin pluripotent hücrelere dönüşmesini sağlamak için kullanıldı. Bu genlerin, sadece hayvanlar içinde evrimleştiği düşünülüyordu; ancak bu yeni araştırma, bu genlerin hayvanlardan çok önce tek hücreli organizmalarda bulunduğunu ortaya koyuyor.
Dr. de Mendoza, “Tek hücreli akrabalarımızdan türetilen moleküler araçlarla bir fare yaratmayı başardık. Bu, neredeyse bir milyar yıllık evrimde işlevin olağanüstü bir sürekliliğini gösteriyor,” dedi. Bu çalışma, kök hücrelerin oluşumunda rol oynayan temel genlerin, kök hücrelerin kendilerinden çok daha önce evrimleşmiş olabileceğini ve çok hücreli yaşamın yolunu açmış olabileceğini ima ediyor.
2012 yılında Shinya Yamanaka’ya Nobel Ödülü kazandıran araştırma, olgunlaşmış hücrelerden kök hücre elde edilmesinin mümkün olduğunu göstermişti. Bu yeni çalışmada ise, choanoflagellatlardan elde edilen Sox genleri, fare hücrelerine yerleştirilerek pluripotent kök hücreye dönüşüm sağlanmış ve bu hücreler, gelişmekte olan bir fare embriyosuna enjekte edilmiştir. Sonuçta, embriyo üzerinde hem donör embriyosu hem de laboratuvar ortamında indüklenen kök hücrelerin etkisiyle fiziksel değişiklikler gözlemlenmiş, örneğin siyah kürk lekeleri ve koyu gözler gibi.
Bu keşif, evrimsel biyolojinin ötesinde önemli bir potansiyel taşıyor. Bu bilgiler, kök hücre terapilerinin optimizasyonu ve hastalık tedavileri ile hasar gören dokuların onarılmasında yeni yöntemlerin geliştirilmesinde faydalı olabilir. Dr. Ralf Jauch, “Bu genetik araçların eski kökenlerini incelemek, pluripotentlik mekanizmalarının nasıl optimize edilebileceği konusunda daha net bir bakış açısı sunuyor,” diyerek, bu genlerin sentetik versiyonları ile daha iyi sonuçlar elde edilebileceğini belirtti.
Bu keşif, bilim dünyasında büyük heyecan yaratırken, aynı zamanda evrimsel biyoloji ve tıbbi yenilikler alanında da yeni kapılar aralıyor.
Bu yazı sciencedaily.com siteside yayınlanmıştır.
